Kunama latta tamoa kisanemabu
Angkatonama aishame,
ekkenabu, Anna sullumana sullumangana ulealana ekke ulalana ing keso.
Nna samedangena Shambata shasumala Kunama ngela lattangngabu kafalima damanoae kisanema.
Abadem sogonaki nna Kunama latta tamena kokanadada, katatonadada saladinadadang gonamoa, aba natakke naki sogonamanumeki, tama are laga dibela kakosima Kunamoae kasano, Itiopia, Sudanla kosima Kunamoa kishano, Eritrea-Kunamia lagala kosima Kunamoa kishano kinininga
ngelena bubingnge tabilellabu kalatta kakida kabininasidabbu nauda gonama.
Kunameda Itiopia-Shimebala kokosimesi ER-KUKODISU antate tammata ashi lattoabu kitokono dong kinola gongke.
Imettena fanaka gerala mafalike ditta ime amesi engnga makanningke.
Eritrea-Kunama lagala kokosima Kunamesi, kosasa-dedesi “Ton-dabu“ kokima damanabu Kunama ngeloa ambong kola kaso gongke.
Nna kime Kunamesi saridokanumeki “askama“.
Oinabu, Kunama lattangngenabu “luding“ gommoae, marufa komingki nna damanenae kokotulenadada. Ide imena Kunama ngelangngabu latta damanae kinnama kishaia inola kikobu kafali kanti, ditta “ludidossi“ fanaka kainamme.
Kadarmama kokala, nna latta tamenassi “ludidanumeki“ etetabbu nafod kakki saladinadada. Kime anidimma kishaia badingngala kishama Kunamoa kishano tamfedoana anisunnimoa katakema damana.
Okofegedama o okoima alfabetoae artenume ide Kunama ngela “lojikabu“ kokofegedamana okoimana ditta manatittabunume.
Ekkenabu, kime Kuname, lattana kelle ngelekin kakamoa kokala ngelingngasi kosamma lattoaena kauinadada.
Kokale: “tilde“, (tukune) kakogoshamme, aishisi alfabetokebu kasusune.
Aba are ngele satteda natakemoae: Jermana, Ingglisa, Tillana, nnaela kokosima aureda Kunama aurette lattala kokala kosamoae naki naleki Kunama ngelasi kosame nnae dabu dernganake.
NB. ummabu kokolatta gomma lattenae kekotule.
Alfabetabu derngang gonake:
1.-
Latte: |
Ingglisa: |
Tillana: |
Kunama: |
ch: |
ch-ild, ch-urch |
|
cha (ta), chocha |
gl: |
En-gl-and |
ma-gl-ia , |
ma-gla, a-gl-uga |
gn: |
|
le-gn-a, gno-cchi |
gna, gnu-ma |
ng: (1*) |
lo-ng, si-ng, wi-ng |
li-ng-ua |
nga-nga, ng-eda
ngo-nga ng-ora |
ngk: (2*) |
si-nk, li-nk-age |
|
ngk-a ngk-addi |
nn: (3*) |
i-nn |
|
nn-a, nn-akeda |
sh: |
sh-am, sh-e, sh-ed
sh-it, sh-ock, sh-oe |
|
sh-ada,sh-eda, sh-ida, sho-da,
sh-uda |
NB. a).-“ng“ (1*): in English is called a “guttural“ sound:
abbaria, menabu/goronggorabu kodama:
e.g. ng-ada, ng-eda, ng-urda.
b).- “ngk“ (2*): nnana goronggorabu kodama;
e.g. ng-ka, ngk-eno, ngk-addi, ngk-alle;
c).- “nn“: (3*) is called palatal mute sound;
abbaria, talabu, ma haditta kodama;
e.g. nn-a, nn-akeda, nn-assi, nn-atta.
Compare: i-nna kika & i-nnae unu i-nna with,
nn-a kika & nn-ae unu i-nna.
NB. “i-nna-da” latta phonetically and graphically fogada aishisi,
“i” ma hada/oikedabu kokidama; (an open letter).
nn-ma toma, (mute letters)
Alfabeteda Kunama lattala kokoimoae:
a).- “w”, replaced by “u”: e.g. awa = aua,
awada = auada
“u”-ke bare kakogoshamme.
b).-“y”, replaced by “i”: e.g. afiya = afia
angnga-diyiydda =angngadidda;
“i”-ke bare kakogoshamme.
Kunama lattalana, the proper names like “K-unama” are written with a capital “K”.
The spelling of double consonants is very important in the Kunama language:
e.g. a-b-a; a-bb-a
a-l-e: a-ll-e
ba-d-a; ba-dd-a
ga-l-a; ga-ll-a
kosi-m-e; kosi-mm-e;
ninga-m-e; niga-mm-e
Kunama ngelala ellala kokolattana latte:
1).-
Kide, (nouns/subjects): |
Agasadora, (in/-mid-fix) |
Komaldadora, (suffix): |
Kunama
Dala |
Kunama-tte-na
Dala-tte-na |
Kunama-kin-na
Dala-kin-na |
2).-
Kidatafa, (adjective): |
Agasadora: (in/-mid-fix): |
Komaldadora, (suffix): |
maida, (good) |
maida-bu-da |
maida-bu-da |
3).-
Aurafuna, (adverb): |
Agasadora, (in/mid-fix): |
Komaldadora, (suffix): |
Badda (above) |
badda-kin-na |
badda-kin-na |
4).-
Aura, (verb):
kosa, (to be/present: |
Anadora, (prefix): |
Agasadora/boba,
(in-mid-fix/root/stem: |
Komaldadora,
(suffix): |
aba |
na- |
kos- |
ke |
ena |
no- |
|
|
unu |
- |
|
|
kime |
ka- |
|
|
ame |
ma- |
|
|
eme |
me- |
|
|
ime |
mi- |
|
|
kime |
ka- |
|
|
eme |
me- |
|
|
ame |
ma- |
|
|
ime |
o- |
|
|
Kunama kishanda nna baddala dernganama Kunama ngela damanenaela kokele (questions), au sote (suggestions) kinnamoa shoski i-meiliabu kilatta kasona.
Kokele kosano sote maidib koloma/e, (welcome!).
I-meilanga: umetpietros@yahoo.com
Sullumasi.
Pietro A. Ummat.
Berlin, August 19, 2011.
|